Màu nước mũi chỉ là dấu hiệu gợi ý
Nhiều người thấy nước mũi chuyển vàng hoặc xanh là nghĩ ngay đến nhiễm khuẩn và tự mua kháng sinh. Thực tế, màu nước mũi có thể cho biết đường hô hấp đang phản ứng ra sao, nhưng không thể chỉ nhìn màu mà kết luận chắc chắn là viêm mũi dị ứng, nhiễm siêu vi, nhiễm khuẩn hay nhiễm nấm.
Nhận biết màu nước mũi giúp theo dõi tình trạng hô hấp và lựa chọn cách chăm sóc phù hợp
Dịch mũi đổi màu thường liên quan đến độ đặc của chất nhầy, tình trạng viêm, tế bào miễn dịch, thời gian bệnh và mức độ tắc nghẽn trong mũi xoang. Vì vậy, muốn đánh giá đúng cần xem thêm: Bệnh kéo dài bao lâu, có sốt không, có đau vùng mặt không, dịch mũi có mùi hôi không, nghẹt mũi một bên hay hai bên và người bệnh có bệnh nền hay suy giảm miễn dịch không.
Vì sao nước mũi đổi màu?
Bình thường, niêm mạc mũi luôn tiết chất nhầy để làm ẩm đường thở, giữ lại bụi, phấn hoa, vi khuẩn, virus và các chất kích thích từ môi trường. Khi mũi bị kích ứng hoặc nhiễm trùng, lượng chất nhầy tăng lên, đặc hơn và có thể đổi màu.
Màu vàng hoặc xanh thường liên quan đến phản ứng viêm. Khi cơ thể huy động tế bào miễn dịch đến vùng mũi xoang, các tế bào này cùng enzyme và chất viêm có thể làm dịch mũi chuyển màu. Vì vậy, nước mũi xanh không đồng nghĩa chắc chắn là nhiễm khuẩn, mà chỉ cho thấy cơ thể đang có phản ứng viêm hoặc nhiễm trùng nào đó.
1. Nước mũi trong, loãng
Nước mũi trong kèm hắt hơi và ngứa mũi thường gợi ý viêm mũi dị ứng hoặc kích ứng đường hô hấp
Nước mũi trong, loãng thường gặp khi mũi phản ứng với bụi, phấn hoa, lông thú, khói thuốc, mùi hóa chất, không khí lạnh hoặc thay đổi thời tiết. Nếu kèm hắt hơi từng tràng, ngứa mũi, ngứa mắt, chảy nước mũi nhiều nhưng ít sốt, tình trạng này thường nghiêng về viêm mũi dị ứng.
Tuy nhiên, cảm lạnh do virus ở giai đoạn đầu cũng có thể gây nước mũi trong. Khi đó, người bệnh có thể kèm đau họng, mệt, sốt nhẹ, ho hoặc đau nhức người. Sau vài ngày, nước mũi có thể đặc hơn và chuyển sang trắng, vàng hoặc xanh.
2. Nước mũi trắng đục
Nước mũi trắng đục thường xuất hiện khi niêm mạc mũi sưng, mũi nghẹt và dịch nhầy lưu thông kém. Khi lượng nước trong chất nhầy giảm đi, dịch sẽ đặc hơn và có màu trắng đục.
Tình trạng này hay gặp trong cảm lạnh, viêm hô hấp trên do virus, viêm mũi xoang giai đoạn đầu hoặc khi cơ thể thiếu nước, nằm phòng khô, phòng máy lạnh lâu. Nếu triệu chứng mới diễn ra vài ngày, không sốt cao, không đau mặt nhiều, có thể chăm sóc hỗ trợ tại nhà và theo dõi thêm.
3. Nước mũi vàng hoặc xanh
Nước mũi vàng xanh không luôn là nhiễm khuẩn và cần đánh giá thêm sốt, đau xoang, thời gian bệnh
Nước mũi vàng hoặc xanh thường làm nhiều người lo lắng nhất. Nhưng về mặt y khoa, màu vàng xanh không đủ để khẳng định nhiễm khuẩn.
Trong cảm lạnh do virus, nước mũi cũng có thể chuyển vàng hoặc xanh sau vài ngày do tế bào miễn dịch hoạt động mạnh. Vì vậy, nếu chỉ có nước mũi vàng xanh nhưng người bệnh vẫn tỉnh táo, không sốt cao, không đau xoang nhiều, thời gian bệnh dưới 10 ngày thì chưa nên vội dùng kháng sinh.
Ngược lại, cần nghĩ nhiều hơn đến viêm xoang do nhiễm khuẩn nếu có các dấu hiệu như: triệu chứng kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, sốt cao, mệt nhiều, đau nhức vùng trán - má - quanh mắt, đau tăng khi cúi đầu, dịch mũi đặc có mùi hôi hoặc bệnh đang đỡ rồi đột ngột nặng trở lại. Lúc này, người bệnh nên đi khám để được đánh giá đúng.
4. Nước mũi hồng, đỏ hoặc nâu
Nước mũi hồng, đỏ hoặc nâu thường gợi ý có máu lẫn trong dịch mũi. Nguyên nhân hay gặp là niêm mạc mũi bị khô, xì mũi quá mạnh, ngoáy mũi, viêm kích ứng, dùng thuốc xịt mũi không đúng cách hoặc chảy máu cam nhẹ.
Nếu chỉ lẫn ít máu, xuất hiện sau khi xì mũi mạnh và hết nhanh thì thường không quá đáng lo. Tuy nhiên, nên đi khám nếu chảy máu mũi nhiều, tái diễn thường xuyên, nghẹt mũi một bên kéo dài, đau vùng mặt, dịch mũi hôi hoặc kèm mệt mỏi bất thường.
5. Nước mũi đen, nâu sẫm, hôi hoặc đặc bất thường
Nước mũi đen hoặc nâu sẫm có thể do hít nhiều bụi, khói thuốc, ô nhiễm hoặc máu cũ. Tuy nhiên, nếu dịch mũi đen/nâu sẫm đi kèm mùi hôi, nghẹt một bên, đau xoang, sốt hoặc kéo dài, cần đi khám tai mũi họng.
Nhiễm nấm xoang không phổ biến ở người khỏe mạnh, nhưng cần đặc biệt chú ý ở người đái tháo đường kiểm soát kém, suy giảm miễn dịch, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc corticoid kéo dài. Trong nhóm này, dịch mũi có màu bất thường, hôi, đặc, kèm đau xoang hoặc nghẹt một bên kéo dài không nên chủ quan.
Phân biệt nhanh theo màu nước mũi
|
Màu nước mũi |
Có thể gợi ý |
Dấu hiệu cần chú ý |
|---|---|---|
|
Trong, loãng |
Dị ứng, kích ứng, cảm lạnh sớm |
Hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt, ít sốt |
|
Trắng đục |
Nghẹt mũi, dịch đặc lại, cảm lạnh |
Nghẹt mũi, đau họng, mệt nhẹ |
|
Vàng/xanh |
Phản ứng viêm, nhiễm siêu vi hoặc nhiễm khuẩn |
Không tự kết luận nhiễm khuẩn nếu chỉ dựa vào màu |
|
Vàng/xanh đặc kéo dài |
Có thể viêm xoang nhiễm khuẩn |
Kéo dài trên 10 ngày, sốt, đau mặt, nặng lại sau khi đỡ |
|
Hồng/đỏ/nâu |
Lẫn máu, khô mũi, xì mũi mạnh |
Chảy máu nhiều hoặc tái diễn cần khám |
|
Đen/nâu sẫm, hôi |
Bụi, khói, máu cũ hoặc hiếm hơn là nấm |
Cần khám nếu kéo dài, đau xoang, miễn dịch yếu |
Phân biệt dị ứng, nhiễm siêu vi, nhiễm khuẩn và nhiễm nấm
Viêm mũi dị ứng thường có nước mũi trong, loãng, hắt hơi nhiều, ngứa mũi, ngứa mắt, nghẹt mũi từng đợt. Người bệnh thường không sốt, triệu chứng dễ tái phát khi gặp bụi, phấn hoa, lông thú, nấm mốc hoặc thay đổi thời tiết.
Viêm hô hấp trên do siêu vi thường bắt đầu bằng đau họng, mệt, nghẹt mũi, chảy nước mũi, có thể sốt nhẹ. Nước mũi ban đầu trong, sau đó có thể đặc hơn, trắng, vàng hoặc xanh. Đa số trường hợp cải thiện dần sau vài ngày đến khoảng một tuần.
Nhiễm khuẩn mũi xoang thường được nghi ngờ khi triệu chứng kéo dài, nặng lên hoặc có dấu hiệu đặc trưng như sốt cao, đau vùng mặt, dịch mũi đặc hôi, đau tăng khi cúi đầu hoặc bệnh đang đỡ rồi nặng lại.
Nhiễm nấm xoang ít gặp hơn và không thể tự chẩn đoán bằng màu nước mũi. Cần nghĩ đến khi dịch mũi bất thường, hôi, nghẹt một bên kéo dài, đau xoang nhiều, nhất là ở người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền nguy cơ.
Nên làm gì khi nước mũi đổi màu?
Nếu triệu chứng nhẹ, mới xuất hiện vài ngày, có thể chăm sóc hỗ trợ bằng cách uống đủ nước, nghỉ ngơi, giữ ấm cơ thể, tránh khói thuốc và bụi, rửa mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách. Nếu phòng quá khô, có thể giữ độ ẩm không khí ở mức phù hợp.
Không nên tự dùng kháng sinh chỉ vì nước mũi vàng hoặc xanh. Cũng không nên lạm dụng thuốc xịt co mạch kéo dài vì có thể gây nghẹt mũi hồi ứng, khiến tình trạng khó chịu hơn.
Khi nào cần đi khám?
Khám tai mũi họng giúp xác định nguyên nhân khi nước mũi bất thường, hôi, kéo dài hoặc kèm đau xoang
Nên đi khám nếu triệu chứng kéo dài trên 10 ngày không cải thiện, sốt cao, đau nhức vùng mặt, dịch mũi hôi, nghẹt mũi một bên kéo dài, chảy máu mũi nhiều hoặc tái diễn, nước mũi đen/nâu sẫm bất thường, hoặc người bệnh là trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có bệnh nền, suy giảm miễn dịch.
Màu nước mũi có thể giúp định hướng tình trạng đường hô hấp, nhưng không đủ để chẩn đoán chắc chắn. Nước mũi trong thường gặp ở dị ứng hoặc cảm lạnh sớm; nước mũi trắng đục thường liên quan đến nghẹt mũi; nước mũi vàng xanh cho thấy phản ứng viêm đang diễn ra nhưng không chắc là nhiễm khuẩn; còn nước mũi đỏ, nâu, đen hoặc hôi cần theo dõi kỹ hơn.
Điều quan trọng là đừng chỉ nhìn màu nước mũi để tự kết luận và tự dùng thuốc. Hãy dựa vào thời gian bệnh, mức độ sốt, đau xoang, mùi dịch mũi, sức đề kháng và tình trạng toàn thân để quyết định khi nào cần đi khám.
Xem thêm: Virus hợp bào hô hấp (RSV) ở trẻ em
