Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp thường gặp, có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Phần lớn người mắc cúm hồi phục sau khoảng một tuần, nhưng một số trường hợp có nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm cơ tim hoặc suy hô hấp. Nhận biết sớm triệu chứng, dấu hiệu trở nặng và thực hiện các biện pháp phòng ngừa giúp hạn chế nguy cơ lây nhiễm và bảo vệ sức khỏe.
Cúm mùa là gì?
Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, chủ yếu là virus cúm A và B. Virus có thể xâm nhập và gây nhiễm trùng tại mũi, họng và phổi, lây truyền qua các hạt dịch tiết đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc tiếp xúc gần.
Tại Việt Nam, cúm mùa có thể lưu hành quanh năm. Số ca mắc có thể gia tăng vào những thời điểm khác nhau tùy khu vực, điều kiện thời tiết và chủng virus lưu hành, không có một mùa cao điểm cố định áp dụng cho toàn quốc.
Thời tiết lạnh, độ ẩm và môi trường tập trung đông người có thể tạo điều kiện thuận lợi cho sự lây truyền virus. Tuy nhiên, mức độ nghiêm trọng của bệnh còn phụ thuộc vào đặc điểm virus, khả năng miễn dịch và tình trạng sức khỏe của người mắc.
Thời gian ủ bệnh cúm thường từ 1-4 ngày, trung bình khoảng 2 ngày. Phần lớn người bệnh có thể hồi phục trong 3-7 ngày, nhưng ho và mệt mỏi đôi khi kéo dài hơn 2 tuần.
Theo các ước tính dịch tễ, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 1 tỷ trường hợp mắc cúm mùa, trong đó có 3-5 triệu ca bệnh nặng và 290.000-650.000 ca tử vong liên quan đến các biến chứng hô hấp.
Những đối tượng có nguy cơ cao khi mắc cúm mùa
Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm mùa, kể cả người trẻ tuổi và người có sức khỏe tốt. Tuy nhiên, một số nhóm có nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng cao hơn, bao gồm:
-
Người từ 65 tuổi trở lên: Hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi, đồng thời thường có các bệnh lý nền.
-
Trẻ dưới 5 tuổi: Đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi do hệ miễn dịch và đường hô hấp chưa phát triển hoàn thiện.
-
Phụ nữ mang thai: Những thay đổi về miễn dịch, tim mạch và hô hấp trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ mắc cúm nặng.
-
Người mắc bệnh mạn tính: Bao gồm hen phế quản, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi, gan hoặc thận.
-
Người suy giảm miễn dịch: Do bệnh lý hoặc đang sử dụng các thuốc ức chế miễn dịch.
Những đối tượng này cần chủ động tiêm vaccine phòng cúm và liên hệ bác sĩ sớm nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ nhiễm bệnh.
Triệu chứng thường gặp của cúm mùa
Khác với cảm lạnh thông thường, các triệu chứng cúm thường xuất hiện khá đột ngột. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường nhưng nhanh chóng xuất hiện sốt, đau nhức cơ thể và mệt mỏi rõ rệt.
Những biểu hiện thường gặp bao gồm:
-
Sốt, ớn lạnh hoặc cảm giác nóng sốt, tuy nhiên không phải trường hợp nào cũng sốt.
-
Ho, thường là ho khan.
-
Đau họng, rát họng.
-
Chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi.
-
Đau đầu, đau nhức cơ và khớp.
-
Mệt mỏi, suy nhược, giảm khả năng hoạt động.
-
Buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy, thường gặp ở trẻ em hơn người lớn.
Các triệu chứng cúm có thể tương tự một số bệnh đường hô hấp khác như cảm lạnh hoặc COVID-19. Vì vậy, không thể xác định chắc chắn căn nguyên chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài. Trong những trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để hỗ trợ chẩn đoán.
Dấu hiệu cảnh báo cúm mùa trở nặng
Phần lớn trường hợp cúm mùa có thể theo dõi và chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường, người bệnh cần được đánh giá y tế kịp thời để hạn chế biến chứng.
Dấu hiệu nguy hiểm ở trẻ em
Cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế khẩn cấp nếu xuất hiện những biểu hiện:
-
Thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực khi hít thở.
-
Môi hoặc mặt tím tái.
-
Đau ngực hoặc đau cơ nghiêm trọng khiến trẻ không chịu đi lại.
-
Có dấu hiệu mất nước như khô miệng, không có nước mắt khi khóc hoặc không đi tiểu trong khoảng 8 giờ.
-
Li bì, khó đánh thức, không phản ứng hoặc tương tác khi tỉnh.
-
Co giật.
-
Sốt trên 40°C không đáp ứng với thuốc hạ sốt.
-
Trẻ dưới 3 tháng tuổi sốt từ 38°C trở lên.
-
Sốt hoặc ho đã cải thiện nhưng sau đó tái phát hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.
Dấu hiệu nguy hiểm ở người lớn
Ở người trưởng thành, đặc biệt là người cao tuổi hoặc có bệnh nền, cần chú ý những biểu hiện như:
-
Khó thở, hụt hơi nghiêm trọng.
-
Đau hoặc cảm giác đè nặng kéo dài ở ngực hay bụng.
-
Chóng mặt liên tục, lú lẫn, khó đánh thức.
-
Co giật hoặc rối loạn ý thức.
-
Không đi tiểu hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt.
-
Đau cơ nghiêm trọng, yếu nhiều hoặc đi lại không vững.
-
Sốt, ho đã giảm nhưng sau đó xuất hiện trở lại hoặc nặng hơn.
-
Các bệnh mạn tính đang mắc đột ngột diễn tiến xấu.
Những dấu hiệu trên có thể liên quan đến biến chứng nghiêm trọng và không nên tự theo dõi kéo dài tại nhà.
Những biến chứng nguy hiểm của cúm mùa
Phần lớn người mắc cúm mùa hồi phục trong vài ngày đến dưới 2 tuần. Tuy nhiên, virus cúm vẫn có thể gây ra nhiều biến chứng, đặc biệt ở người thuộc nhóm nguy cơ cao.
Viêm phổi: Là một trong những biến chứng nghiêm trọng thường gặp của cúm. Tình trạng này có thể do virus cúm trực tiếp gây tổn thương phổi hoặc do nhiễm khuẩn thứ phát sau cúm, dẫn đến khó thở, giảm oxy máu và suy hô hấp trong trường hợp nặng.
Viêm tai giữa và viêm xoang: Có thể xuất hiện sau nhiễm cúm, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Người bệnh có thể đau tai, nghẹt mũi kéo dài hoặc xuất hiện những triệu chứng nhiễm trùng thứ phát.
Viêm cơ tim: Là biến chứng không phổ biến nhưng nghiêm trọng, có thể gây đau ngực, hồi hộp, rối loạn nhịp tim hoặc suy giảm chức năng tim.
- Viêm não và biến chứng thần kinh: Virus cúm có thể liên quan đến tình trạng viêm não hoặc bệnh lý thần kinh, gây co giật, rối loạn ý thức và những biểu hiện thần kinh bất thường.
- Viêm cơ và tiêu cơ vân: Một số trường hợp cúm có thể gây tổn thương cơ, khiến người bệnh đau cơ dữ dội, yếu cơ và có nguy cơ ảnh hưởng chức năng thận.
- Nhiễm trùng huyết và suy đa cơ quan: Trong các trường hợp nghiêm trọng, nhiễm trùng do cúm có thể kích hoạt phản ứng viêm mất kiểm soát, gây rối loạn chức năng nhiều cơ quan và đe dọa tính mạng.
Ngoài ra, cúm có thể làm trầm trọng thêm những bệnh lý mạn tính sẵn có. Người bị hen phế quản có thể xuất hiện cơn hen cấp, trong khi người mắc bệnh tim hoặc phổi mạn tính có nguy cơ gặp các đợt bệnh diễn tiến nặng hơn.
Các biện pháp phòng ngừa cúm mùa
Cúm mùa có khả năng lây truyền nhanh trong cộng đồng, đặc biệt tại trường học, nơi làm việc và các môi trường tập trung đông người. Để hạn chế nguy cơ mắc bệnh, mỗi người nên chủ động thực hiện những biện pháp phòng ngừa sau:
-
Tiêm vaccine cúm hằng năm: Đây là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và các biến chứng nghiêm trọng. Vaccine cúm được khuyến nghị cho người từ 6 tháng tuổi trở lên nếu không có chống chỉ định. Một số trẻ từ 6 tháng đến 8 tuổi có thể cần 2 liều trong một mùa tiêm, cách nhau ít nhất 4 tuần, tùy lịch sử tiêm chủng.
-
Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, hạn chế đưa tay chưa rửa lên mắt, mũi và miệng.
-
Đeo khẩu trang phù hợp: Đặc biệt khi có triệu chứng hô hấp, tại cơ sở y tế hoặc khi tiếp xúc gần với người có nguy cơ cao.
-
Giữ không gian sống thông thoáng: Tăng cường thông khí và vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc.
-
Duy trì lối sống lành mạnh: Ăn uống cân đối, ngủ đủ giấc, vận động phù hợp và uống đủ nước để bảo vệ sức khỏe tổng thể.
-
Hạn chế tiếp xúc khi mắc bệnh: Người có triệu chứng cúm nên nghỉ ngơi tại nhà, tránh tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, người cao tuổi và phụ nữ mang thai.
-
Không tự ý sử dụng thuốc: Kháng sinh không có tác dụng điều trị virus cúm. Thuốc kháng virus như oseltamivir cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.
Thuốc kháng virus thường mang lại hiệu quả tốt nhất khi được sử dụng trong vòng 48 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, đối với người mắc cúm nặng, phải nhập viện hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, bác sĩ vẫn có thể chỉ định điều trị sau thời điểm này.
Người có triệu chứng nhẹ và không thuộc nhóm nguy cơ cao có thể nghỉ ngơi, uống đủ nước và theo dõi tại nhà. Trường hợp triệu chứng kéo dài, diễn tiến nặng hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo cần được thăm khám kịp thời.
Kết luận
Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp phổ biến, có thể xảy ra quanh năm và ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Mặc dù phần lớn trường hợp hồi phục hoàn toàn, bệnh vẫn có thể gây biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não hoặc suy hô hấp.
Chủ động tiêm vaccine cúm hằng năm, giữ vệ sinh cá nhân, duy trì lối sống lành mạnh và nhận biết sớm các dấu hiệu trở nặng là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe, hạn chế lây lan và giảm nguy cơ biến chứng do cúm mùa.
